Nhà báo Trần Quang Thành (Danlambao) - Phan Khôi là một học giả tên tuổi, một nhà thơ, nhà văn, về sau đứng trong trong nhóm Nhân Văn - Giai Phẩm, cháu ngoại của Tổng đốc Hà Nội Hoàng Diệu, đỗ Tú tài chữ Hán năm 1905 khi ở tuổi 18 nhưng lại mở đầu và cổ vũ cho phong trào Thơ mới.
Vào đầu thế kỷ 20, các thể thơ thịnh hành là thơ Đường (Đường thi), thơ lục bát và song thất lục bát. Các thể thơ nầy theo một số niêm luật bằng trắc và vần điệu nhất định. Trên báo Phụ Nữ Tân Văn số 122, phát hành tại Sài Gòn ngày 10-3-1932, xuất hiện bài báo “Một lối thơ mới trình chánh giữa làng thơ”, kèm theo bài thơ “Tình già”. Cả hai bài đều của Phan Khôi, được xem là tuyên ngôn của trường phái thơ mới ở Việt Nam.
Trong sự nghệp văn chương, bài Tình già chưa phải là bài thơ mới đầu tiên của Phan Khôi. Trước bài Tình già, vào ngày 2/8/1928 trên tờ Đông Pháp tại Sài Gòn đã xuất hiện một bài thơ mới của Phan Khôi. Bài thơ này ông mượn câu chuyện truyền kỳ dân ngian vè việc quạ bắc cầu Ô Thước để sáng tác một bài thơ ngụ ngôn mang tựa đề Dân quạ đình công. Bài thơ có đoạn :
Nghe tin dân quạ nổi cách mệnh,
Trời sai thiên lôi ra thám thính,
Đầu đen máu đỏ quyết hy sinh,
Ngừng búa thiên lôi không dám đánh.
Tức thì chiếu Trời vạch mây ra,
Đánh chữ đại xá Trời ban tha,
Dân quạ ở đâu về ở đó,
Từ nay khỏi bắc cầu Ngân Hà.
Ờ té ra:
Mềm thì ai cũng nuốt!
Cứng thì Trời cũng nhả.
 |
| Phan Khôi (1887 - 1959) |
Hai mươi bốn năm xưa, một đêm vừa gió lại vừa mưa,
Dưới ngọn đèn mờ, trong gian nhà nhỏ, hai cái đầu xanh kề nhau than thở:
“Ôi đôi ta, tình thương nhau thì vẫn nặng, mà lấy nhau hẳn đà không đặng;
Để đến nỗi tình trước phụ sau, chi cho bằng sớm liệu mà buông nhau!”
“Hay! Nói mới bạc làm sao chớ! Buông nhau làm sao cho nỡ?
Thương được chừng nào hay chừng nấy, chẳng qua ông Trời bắt đôi ta phải vậy!
Ta là nhân ngãi, đâu có phải vợ chồng mà tính việc thuỷ chung?”
...
Hai mươi bốn năm sau, tình cờ đất khách gặp nhau;
Đôi cái đầu đều bạc. Nếu chẳng quen lung, đố có nhìn ra được!
Ôn chuyện cũ mà thôi. Liếc đưa nhau đi rồi! Con mắt còn có đuôi"
Đánh giá những đóng góp của Phan Khôi với phong trào thơ mới, Vũ Ngọc Phan trong cuốn Nhà văn hiện đại, đã hết lời khen ngợi : “Về phép làm thơ, Phan Khôi nói rất phân minh, nào tự pháp, nào cú pháp, nào chương pháp, rồi nào thiên pháp… Phan Khôi không phải là một tay thợ thơ, chỉ có lúc có hứng ông mới làm, nên thơ ông không nhiều, nhưng làm bài nào tư tưởng đều thành thực, ý tứ dồi dào, dễ cảm người ta”. Và Vũ Ngọc Phan khẳng định: “Về thơ mới lại chính ông là người khởi xướng trước nhất”.
Hoài Thanh – Hoài Chân trong "Thi nhân Việt Nam" viết: “Đã lâu, người mình làm thơ hầu hết chỉ làm những bài tám câu, mỗi câu bảy chữ. Theo ông Phan Khôi lối ấy phải quy cho khoa cử…Thời oanh liệt của thất ngôn luật đã đến lúc tàn. Năm 1928, nó bị ông Phan Khôi công kích trên Đông pháp thời báo… Hồi bấy giờ Phụ nữ tân văn đương thời cực thịnh. Những lời nói của ông Phan được truyền bá khắp nơi. Cái bài thơ mới “Tình già” ông dẫn ra làm thí dụ, không rõ có được ai thích không, nhưng một số đông thanh niên trong nước bỗng thấy mở ra một góc trời vì cái táo bạo dấu diếm của mình đã được một bực đàn anh trong văn giới công nhiên thừa nhận”. Và khẳng định: “Ông Phan Khôi, người đã khởi xướng ra thơ mới”.
Tưởng rằng, những tư tưởng “đổi mới” của cụ Phan Khôi từng gây tranh luận khá gay gắt trong làng văn đã qua cùng với những quan điểm cá nhân của cụ “bị” bài xích. Nhưng hậu thế đã có cách nhìn mới về cụ và vẫn công khai khẳng định cụ là “người khởi xướng” phong trào Thơ Mới mà từ khi ra đời đã chịu búa rìu thì đến nay tuy đã hơn 70 năm trôi qua nhưng như mới vừa xảy ra.
Trả vị thế về cho Cụ là công việc cần và tiếp tục của các nhà nghiên cứu. Phan Khôi - ngọn thông reo mãi trong lòng chữ Việt Nam.
http://danlambaovn.blogspot.com/
Từ nay những người như ông Phan Khôi sẽ được công khai vinh danh. Còn những kẻ như Tố Hữu sẽ bị dè bỉu và nguyền rủa. Đúng như Kinh Thánh chép rằng: Kẻ sau rốt sẽ được lên trước, kẻ trước sẽ bị loại bỏ, ném vào hỏa ngục.
Trả lờiXóaNghệ thuật vị nghệ thuật, điều đó mang lại sức sống cho Nghệ Thuật. Sao có thể so sánh cụ Phan với tên bồi bút , tên siêu nịnh hót, tên cộng sản cực đoan Nguyễn Văn Lành được. Hãy nghe lại hai câu trong một " kiệt tác " của Lành nhé:
Trả lờiXóa" Hoan hô anh Nguyễn Văn Trôi
Lời anh dặn chúng tôi xin nhớ"
Chú thích : Anh Trôi là anh Trỗi
Tên họ cúng cơm của thi hót Tố Hữu là Nguyễn Kim Thành (tự Lành).
XóaThấy thơ mới, ta thấy vui, thấy giá trị, ý nghĩa lắm lắm. Nước ta họ đang muốn chỉnh đốn ĐCS. Việc đó họ cần có ban để xem xét ai sai, để chỉnh đốn. Tôi thấy cách làm như vậy là kiểu giám sát của họ với nhau. Thật ra nếu tìm cái sai phạm luật thì cần dùng luật để xử lý là đủ. Nếu tìm cái sai của những người có tư tưởng không hoàn toàn thống nhất với ĐCS trong hàng ngũ ĐCS để xử lý thì đó như việc cố ý loại trừ lẫn nhau. Cách loại trừ đó chỉ làm cái cũ thì cứ cũ mãi, cái mới mẻ thì cũng không có. Việc này khác nào lối mòn của thơ cũ. Trong ĐCS chắc chắn có nhiều người muốn đề cao cho quyền con người nhưng lực bất tòng tâm, và càng vì người dân yếu đuối, lương thiện thì càng bị cho là có vấn đề về tư tưởng, là thân với tư tưởng đế quốc... Thế nên cải tổ, chỉnh đốn mà dùng biện pháp giám sát như vậy thì chỉ là cách duy trì những tật cũ, tuy nhiên hình thức hoạt động của tật cũ sẽ tinh vi hơn, nghĩa là người xấu vẫn xấu, nhưng vẻ ngoài thì có vẻ là tốt hơn (kiểu giải hình hơn, phô trương hơn, nghĩa là không thể sửa chữa được). Hình thức giám sát đó không chỉnh đốn tận căn của lương tâm con người, mà chỉ là tô vẽ hình thức và hành động bên ngoài mà thôi. Có thể lấy ví dụ chống mãi dâm, thì những cô gái làm nghề này không dám đứng đường nữa nhưng sẽ dùng điện thoại di động để liên lạc cho việc làm ăn của mình... Chính thế, nếu muốn nước nhà có xã hội tốt, người cai trị và dân tốt, kinh tế mạnh, văn hóa đậm tính nhân văn...Thì không phải dùng biện pháp giám sát tư tưởng để bài trừ nhau, mà phải vì quyền con người, đề cao quyền này, đề cao luật pháp. Và chỉ dùng luật cho những sai phạm luật. Còn việc có tư tưởng khác với ĐCS, và có ý hướng quan tâm đến quyền con người thì không được phép diệt trừ, vì diệt trừ kiểu đó là việc giữ nguyên cái gốc của sai lầm, sai trái và không thể có việc sửa chữa nên tốt. Việc của lương tâm khi lương tâm là tốt nhưng có ý khác tập thể thì không có quyền lựa lọc để diệt trừ bằng luật. Có như vậy dân mới mạnh, nước mới bền vững. Và như vậy thì kẻ đứng trên, hay người ở dưới cũng không thể làm sai mà vẫn bình an vô sự, không thể có "Kim bài miễn tử" cho bất kỳ ai. Hãy nghĩ đến dân nghèo, dân tộc, trước khi nghĩ đến quyền lợi các nhân và phe nhóm.
Trả lờiXóakhi mặt trời đứng lại .
Trả lờiXóađốt thân thể thành vừng ánh sáng
bóng tối mênh mông ,
đêm nhìn lên trời bao nhiêu sao thắp những ngọn đèn
ta đứng lên từ thôn làng mùa đông gió cắt thịt da
những bước đi ban đầu trên con đường đất
bên cánh đồng hai mùa lúa chín trỉu nặng những bông vàng
bên cổ thành gạch củ mộc rêu xanh
bờ hồ bổng dưng hoang phế
con đường nhựa đến cổng trường xây không xa phố
bao nhiêu trang sách vở mở ra,
từng mùa hè khép lại những con đường đỏ hoe phựơng nở
ve sầu kêu vang nắng hạ chang chang ta khôn lớn nơi ta bỏ lại .
bên kia núi lớn là bỉển đông ,bên nầy núi ngôi trường ta đi học .
quả đất cứ đi quanh -mặt trời đứng lại
sự sống củng bắt đầu mấy cỏi tử sinh
biển chao theo trăng bổng đầy bổng cạn
ta như cây cỏ lớn cao hơn
núi rừng như sóng biển cứ chông chênh thiên hình vạn trạng -đổi thay .
như cơn mưa như mùa gió thổi cây cỏ hưng suy cũng đã định xong rồi .
pleiku .những ban mai nắng thấm sương mù.
gió thổi bụi hồng xoay những tầng mây xuống thấp
ta đứng bên biển hồ đón xe quá giang về đơn vị
phố núi rừng xanh nhiều hơn nhà cửa vài con đường nhựa cứ nhấp nhô
chân cứ lún xuống nhửng con đường đất đỏ.
đứng lên đi sao ngần ngại trong lòng
ta vẩn đi vào cuộc chiến tranh bổng cười bổng chết bổng không hay
bổng dưng ta nhớ người con gái vừa mới quen nhau ở biển hồ .
ta như cơn gió thổi về đây đang ở qui nhơn đã tuy hoà
khi ở đèo mang khi bà hoả -khi sông cầu khi trở lại pleiku
lên hàm rồng ăn ngũ . để bắt đầu năm tháng lao đao
bồng sơn những ngày ra trận con đường lính ngồi uống rượu cho say
ngày mai không bao giờ ai biết
một lát đây- hay ở ngay đây- bổng đã không còn -đã đổi thay .
ta là gió thổi qua ngày thua trận
những đoàn xe chạy ra bắc chở đầy ắp của cải vừa trấn lột miền nam
miền bắc lạc hậu cả hàng trăm năm
nhà trống vườn không
bụng người đói khát
tâm nuôi gian ác -dối gian -
như chó giành xương ,đưa nhau tiến xuống địa ngục vinh quang
thi nhau giết - giết -đồng bào .
ta là gió thổi qua biển rộng thổi quanh mùa
mùa đông tàn sao rừng chưa tỉnh gió heo may
cữa lao tù chưa mở
đại thụ chưa lành vết thương cành đã gảy lá cũng chưa thay
nhưng ngày tháng đi đâu bao giờ chờ đợi
tóc bạc cứ bạc
người cứ khuất như những gì đang khuất
cộng sản bổng nhiên khuất bóng dáng-
quanh ta mấy ngã giao thời lớn khôn
Chú phỉnh tôi rồi,chính phủ ơi,
Trả lờiXóaChú khiêng tôi đến chiến khu đây.
Thi đua chi nữa, thua đi mãi,
Kháng chiến mà chi, khiến chán thôi.
Sao chẳng nhắc đến bài này của cụ Phan.
Chú phỉnh tôi rồi, chính phủ ơi
Trả lờiXóaChú khiêng đi mất chiến khu rồi
Thi đua chi nữa, thua đi mãi
Kháng chiến từ lâu khiến chán thôi